Oto drugi numer naszego pisma wydany na rok 2025. Każdy kolejny numer Romano Atmo to dla nas nie tylko kontynuacja, ale też nowe wyzwanie i nowe spotkania – z kulturą, historią i codziennością Romów, w Polsce, w Europie i na świecie. To dla nas szczególny przywilej móc wspólnie z Wami śledzić wydarzenia ważne dla społeczności romskiej, przypominać o tym, co nas kształtuje i buduje dumę z własnej tożsamości.
W tym numerze szczególne miejsce poświęcamy dacie 8 kwietnia, czyli Międzynarodowemu Dniu Romów. To nie tylko zwykłe święto – to dzień, który symbolizuje pamięć, jedność i dumę. Upamiętnia ono pierwszy Światowy Kongres Romów, który odbył się w 1971 roku w Londynie, gdzie po raz pierwszy oficjalnie przyjęto romską flagę oraz hymn. Dla wielu z nas jest to dzień refleksji nad historią, nad wyzwaniami, które stoją przed naszą społecznością, ale także dzień radości i wspólnoty. Zachęcamy Was do przeczytania relacji, podkreślając, że z tej okazji, z inicjatywy Fundacji W Stronę Dialogu, Pałac Kultury i Nauki po raz drugi z rzędu rozświetlił się w barwach romskiej flagi!
Zabieramy Was również do serca Europy – do Brukseli – gdzie odbył się Tydzień Romski, wyjątkowy cykl spotkań, debat, konferencji i wydarzeń kulturalnych, który przypomina europejskim instytucjom o obecności Romów na kontynencie i o potrzebie budowania Europy opartej na równości. Roma Week to czas rozmów o prawach człowieka, o walce z dyskryminacją, ale też przestrzeń do celebrowania naszej kultury, muzyki i sztuki.
Pod patronatem polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w Brukseli została zaprezentowana niezwykła wystawa „Romowie. Historia i kultura”, przygotowana przez Stowarzyszenie Romów w Polsce. To ważne wydarzenie, które pokazało historię Romów nie tylko przez pryzmat stereotypów czy trudnych doświadczeń, ale przede wszystkim przez osiągnięcia, bogactwo kultury i siłę wspólnoty. O tym również przeczytacie w tym numerze.
Po raz kolejny na naszych łamach piszemy o przyjacielu naszej społeczności Pawle Lechowskim. Człowieku, który całe swoje życie zawodowe i prywatne poświęcił na rzecz dialogu, zrozumienia i wzajemnego szacunku. Tym razem gości w roli jubilata. Benefis na jego cześć został zorganizowany przez przyjaciół i wieloletnich współpracowników. Wydarzenie było pełne wzruszeń i pięknych wspomnień, o czym przeczytacie sami w niniejszym wydaniu.
Przybliżymy Wam również inicjatywy oddolne – w tym kampanię antydyskryminacyjną Fundacji Jaw Dikh „Sprawiedliwość naprawcza poprzez film i dialog”, w ramach której prezentowany jest poruszający film „That Boy”. Projekt realizowany przy wsparciu ERGO Network poprzez inicjatywę „Roma equality, inclusion and participation 2025 (EQUIP)” finansowany przez Unię Europejską w ramach programu Obywatele, Równość, Prawa i Wartości (CERV), to ważny głos przeciwko mowie nienawiści i wykluczeniu, pokazujący, że młodzi Romowie mają odwagę i narzędzia, by zmieniać rzeczywistość wokół siebie.
W naszej publikacji nie mogło zabraknąć oczywiście naukowego pierwiastka. Prezentujemy ważny tekst autorstwa Sonii Styrkacz, psycholożki romskiego pochodzenia, poświęcony zdrowiu psychicznemu Romów. To temat zbyt często pomijany, a przecież kluczowy dla jakości naszego życia i budowania silnych, zdrowych relacji.
Ponadto porozmawiamy o teatrze – zapraszamy do lektury wywiadu z Barbarą Prądzyńską, reżyserką spektaklu „Mieszkańcy sąsiednich domów”, w którym przeplatają się historie codzienności społeczności romskiej, która przybyła do Nowej Huty z podkarpackich wsi, aby rozpocząć tam nowe, powojenne życie. To teatr, który mówi prostym językiem o istotnych sprawach związanych z losem Romów na terenach polskich, a przede wszystkim o ich bolesnej historii i niezrozumieniu przez społeczeństwo większościowe.
Zachęcamy Was serdecznie do lektury. Jesteśmy wspólnotą o bogatej historii, ale też żywą częścią teraźniejszości i przyszłości. Piszemy dla Was i o Was – dziękujemy, że jesteście z nami.
Jak zwykle, dziękujemy wszystkim, którzy pomogli nam zrealizować kolejny numer Romano Atmo, w szczególności tym, którzy udostępnili nam zdjęcia.
Numer ten zrealizowaliśmy dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Zwiększonej Subwencji Oświatowej.