Drodzy Czytelnicy!
Oddajemy w Państwa ręce trzeci numer „Romano Atmo” w 2026 roku. Jak zawsze przedstawiamy najważniejsze wydarzenia z życia mniejszości romskiej, które miały miejsce w ostatnich miesiącach. Nasz dwumiesięcznik nie zapomina też o historii Romów, ponieważ pamięć o niej pozostaje ważnym elementem współczesnej tożsamości i życia naszej społeczności.
W najnowszym numerze wracamy do jednej z najbardziej tragicznych i przez długie lata przemilczanych kart historii Romów w Polsce. Przypominamy historię 77 Romów zamordowanych przez niemieckich okupantów w Karczewie pod Warszawą w 1943 roku. Po ponad osiemdziesięciu latach od tej zbrodni, w Międzynarodowym Dniu Romów odsłonięto pomnik poświęcony jej ofiarom. Opisujemy wieloletnie starania o przywrócenie pamięci o zamordowanych, podkreślając również zaangażowanie Związku Romów Polskich z siedzibą w Szczecinku.
Piszemy również o Dniu Oporu Romów, obchodzonym corocznie 16 maja na pamiątkę heroicznego wystąpienia romskich więźniów obozu Auschwitz-Birkenau. W 1944 roku Romowie, świadomi planowanej likwidacji obozu rodzinnego i czekającej ich zagłady, podjęli dramatyczną walkę o życie, przeciwstawiając się uzbrojonym esesmanom. Relacjonujemy tegoroczne obchody 82. rocznicy tych wydarzeń, które odbyły się na terenie byłego obozu dla Romów w KL Auschwitz-Birkenau. Przypominamy również, że pamięć o romskim oporze pozostaje żywa nie tylko w Polsce, ale także w wielu krajach Europy.
Relacjonujemy również najważniejsze współczesne wydarzenia dotyczące społeczności romskiej w Polsce i Europie. Jednym z nich jest Roma Week 2026 – międzynarodowe forum poświęcone problematyce Romów, odbywające się corocznie w Parlamencie Europejskim w Brukseli. W artykule pokazujemy, jak wydarzenie to staje się przestrzenią dialogu pomiędzy przedstawicielami społeczności romskiej, instytucji europejskich i decydentami politycznymi.
Przybliżamy także przebieg konferencji „Dziedzictwo kulturowe Romów w Polsce i jego ochrona”, która odbyła się 21 kwietnia w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej. Wydarzenie, zorganizowane we współpracy środowisk romskich i instytucji publicznych, stało się okazją do dyskusji o znaczeniu romskiego dziedzictwa kulturowego oraz konieczności jego ochrony i popularyzacji.
Na łamach „Romano Atmo” nie zapominamy również o prezentowaniu dorobku romskich artystów i najważniejszych wydarzeń kulturalnych. Przybliżamy wystawę „Yesterday Is Tomorrow”, otwartą 8 kwietnia 2026 roku w Europejskim Instytucie Sztuki i Kultury Romskiej (ERIAC) w Berlinie. Ekspozycja poświęcona została współczesnym interpretacjom romskiego dziedzictwa kulturowego i pokazała, że tradycja może pozostawać żywym źródłem artystycznej inspiracji oraz ważnym narzędziem opowiadania o pamięci, tożsamości i doświadczeniu współczesnych Romów.
Przedstawiamy sylwetki czworga romskich artystów z różnych krajów Europy, których prace zostały zaprezentowane na wystawie.
W bieżącym numerze publikujemy również ważne informacje o charakterze praktycznym, skierowane przede wszystkim do uczniów i studentów pochodzenia romskiego. Przypominamy o programach stypendialnych finansowanych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, realizowanych przez Związek Romów Polskich z siedzibą w Szczecinku. Prezentujemy zasady przyznawania stypendiów oraz możliwości wsparcia edukacyjnego, które od lat stanowi istotny element działań na rzecz wyrównywania szans i wspierania rozwoju młodego pokolenia Romów.
Artykuły opublikowane w bieżącym numerze zostały przetłumaczone na język romski. W ten sposób chcemy nie tylko docierać do jak najszerszego grona odbiorców, ale także aktywnie uczestniczyć w ochronie i pielęgnowaniu języka romskiego, stanowiącego jeden z najważniejszych elementów tożsamości i dziedzictwa naszej społeczności.
Pragniemy również podkreślić, że bieżący numer „Romano Atmo” został przygotowany dzięki współpracy z Fundacją im. Róży Luksemburg. Partnerstwo to ma charakter kilkuletniej już praktyki – każdego roku jeden z numerów naszego dwumiesięcznika powstaje przy wsparciu Fundacji, co umożliwia nam podejmować ważne tematy historyczne, społeczne i kulturowe dotyczące społeczności romskiej.
Javen sare saste i bahtale!
Ten numer udało się zrealizować dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Urzędu Miasta Szczecinek na zadania oświatowe.