Drodzy Czytelnicy!
Oddajemy w Państwa ręce drugi numer „Romano Atmo” w 2026 roku. Nasz dwumiesięcznik od ponad 20 lat opisuje najważniejsze wydarzenia z życia społeczności romskiej, sprzeciwia się wszelkim przejawom dyskryminacji, a także sięga do historii. Nie inaczej jest w najnowszym wydaniu.
Za nami 8 kwietnia – jedna z najważniejszych dat w romskim kalendarzu. Międzynarodowy Dzień Romów jest nie tylko czasem świętowania, lecz także okazją do refleksji, budowania widoczności oraz wzmacniania wspólnoty ponad wszelkimi podziałami. Jak co roku, „Romano Atmo” przygląda się najważniejszym wydarzeniom związanym z tym świętem. Szczególną uwagę poświęcamy akcji zorganizowanej przez Fundację W Stronę Dialogu, przeprowadzonej równolegle w kilku największych polskich miastach. Na czym polegała? Odpowiedź znajdą Państwo w naszym artykule.
Django Reinhardt, słynny romski gitarzysta, był postacią wyjątkową. Mimo niepełnosprawności stał się niezrównanym wirtuozem swojego instrumentu i do dziś inspiruje kolejne pokolenia muzyków. Jego życie naznaczone było zarówno sławą i sukcesami, jak i nieszczęściami oraz artystycznymi porażkami. Po śmierci stał się legendą, lecz czy za życia odnalazł szczęście? Na to pytanie nie odpowiemy, ale jesteśmy przekonani, że warto poznać jego niezwykłą historię.
W Oświęcimiu, z inicjatywy Centrum Historii i Kultury Romów, zrealizowano dwa ważne przedsięwzięcia łączące pamięć historyczną ze współczesną refleksją nad tożsamością. Podsumowano międzynarodowy konkurs plakatowy „Rom, Obywatel, Europejczyk”, którego zwieńczeniem była wystawa, a także odbyły się rocznicowe obchody upamiętniające pierwszy transport Romów do Auschwitz-Birkenau. Obie inicjatywy zostały szczegółowo opisane na łamach naszego pisma.
Z radością przyjęliśmy informację o powołaniu Anny Mirgi-Kruszelnickiej na stanowisko dyrektorki wykonawczej Europejskiego Instytutu Sztuki i Kultury Romskiej (ERIAC) w Berlinie. To doskonała okazja, by przybliżyć jej życiorys, dokonania oraz działalność tej zasłużonej romskiej instytucji.
Piszemy również o premierze dramatu „Tłumaczki”, zrealizowanego przez Fundację Jaw Dikh we współpracy z Oddziałem Związku Artystów Scen Polskich w Krakowie. Tematem sztuki jest praca romskich badaczek, które dokumentując relacje ukraińskich Romów, mierzyły się nie tylko z barierą językową, lecz także z nieufnością i trudnymi doświadczeniami swoich rozmówców. Spektakl ukazuje ich wysiłek w przywracaniu głosu świadkom wojennych traum.
Na łamach bieżącego numeru przybliżamy również działania Muzeum Treblinka, z którym Związek Romów Polskich z siedzibą w Szczecinku od lat współpracuje. Po raz kolejny publikujemy artykuły autorstwa Ilony Flażyńskiej z Muzeum Treblinka. Pierwszy z nich relacjonuje wyjazd studyjny delegacji muzeum śladami Zagłady Romów i Sinti na terenie Czech i Moraw. Drugi prezentuje wyjątkową publikację pt. „Romowie. Historia i poezja. Zagłada Romów – wiersze Romów europejskich” autorstwa Stanisława Stankiewicza. Jest to pierwsza książka wydana przez Muzeum Treblinka w całości poświęcona historii i kulturze Romów oraz Sinti.
Na Dolnym Śląsku realizowany jest projekt „Silniejsi razem – wsparcie na rzecz społeczności romskiej”, który pokazuje, jak poprzez konkretne działania można wzmacniać integrację, dialog i poczucie wspólnoty. Inicjatywa Centralnej Rady Romów w Polsce łączy wsparcie edukacyjne i zawodowe z budowaniem relacji społecznych, odpowiadając na realne wyzwania stojące przed romską mniejszością. O szczegółach tego przedsięwzięcia również piszemy w bieżącym numerze.
Jak zwykle dziękujemy wszystkim osobom i instytucjom, które udostępniły nam zdjęcia oraz informacje niezbędne do przygotowania artykułów. Życzymy Państwu inspirującej lektury.
Ten numer udało się zrealizować dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Urzędu Miasta Szczecinek na zadania oświatowe.